Jeśli z naszym staruszkiem bawiliśmy się dużo i często, a zauważymy, że nie daje już rady, bo jego sprawność obniża się, musimy powoli zmniejszać intensywność zajęć. Nie możemy dalej wymagać od niego tego co kiedyś, ale też nie możemy całkowicie wszystkiego odrzucić. Przede wszystkim obserwujmy psa – jak szybko traci siły, ile ma ochoty, czy daje radę. I do niego się dostosowujmy. Całkowite zaniechanie zabawy, nawet jeśli pies nie wydaje się bardzo entuzjastycznie do niej nastawiony, nie jest właściwe (biorąc pod uwagę, czy nie ma poważnych problemów ze zdrowiem i czy lekarz weterynarii nie dał jakichś ograniczeń). Zabawa i trening pozwalają podtrzymać sprawność psa, lepsze funkcjonowanie organizmu, wolniejsze starzenie się i przede wszystkim: stymulację umysłową, poczucie akceptacji, bycia członkiem rodziny, wzbudzenie radości. A każdy psiak tego potrzebuje, nawet ten starszy.

Dlatego bawmy się i uczmy dalej swoje staruszki- wolniej, mniej intensywnie, krócej – ale podtrzymujmy dalej nasze rytuały, aby pies nadal czuł się bezpiecznie. Szczególnie dla starzejącego się psa poczucie bezpieczeństwa jest nadrzędną wartością. Staruszki częściej odczuwają lęki, boją się odrzucenia, bardziej potrzebują kontaktu i wsparcia człowieka. Jeśli w tym czasie zrezygnujemy ze wspólnych aktywności, albo drastycznie zmniejszymy ich ilość, może to odbić się na psychice psa.

Do owych rozważań skłonił mnie mój 9-letni pies, u którego już od jakiegoś czasu obserwuję znacznie zmniejszenie aktywności wspólnymi zabawami, czy szkoleniem. Na początku dalej „ciągnęłam” naukę nowych sztuczek i zabawy, jednak Taris nie był aż tak nimi zainteresowany. Odbierałam to jako niechęć. Zaczęłam się zastanawiać, czy może lepiej nie dać mu spokoju. Zrezygnowałam z sesji nauki różnych sztuczek. Zabawy zostały, ale nie zapraszałam go już tak często do nich i nie bawiliśmy się tak intensywnie. Mam jeszcze drugą sunię, młodą, energiczną. Uczymy się ciągle nowych sztuczek. Taris zawsze nas obserwował co robimy nowego, ale odbierałam to raczej jako zainteresowanie smakołykami ;) które i tak też dostawał. Jednak podczas pewnej sesji, pomimo, że smakołyki mu podrzucałam (za „nic”), sam zaczął mi prezentować sztuczki, których kiedyś się uczyliśmy. Doszłam do wniosku, że Taris też chciał coś ze mną poćwiczyć, nie chciał smakołyków za „nic”. Wtedy zaczęłam się nad tym wszystkim zastanawiać. I wróciliśmy do szkolenia, lecz na jego zasadach.

Znowu się uczymy i widać, że Taris jest o wiele spokojniejszy i bardziej zadowolony, niż kiedy nie musiał nic robić.
Poświęcajmy czas swoim staruszkom, szkolmy je i bawmy się z nimi dalej.

Na naszym blogu też niedługo zmieni się dekoracja :) na wiosenną. Ale jeszcze nie teraz. Jest początek marca i wszyscy zaczynamy zrzucać futro, to znaczy my i nasze zwierzęta. Może są tacy, którzy w tę zimę nie przestali ćwiczyć i trenować, ale nawet oni obrośli w zimowe kożuchy, które teraz będą zrzucać. Jeśli o mnie idzie, to nie przerywam tylko zabaw – już od dawna jakikolwiek mój “trening” wygląda tak, że 80% czasu poświęcam mniej lub bardziej głupkowatym zabawom, a jeśli coś zostanie, to w tym czasie się szkolimy. Coraz częściej uważam, że idealnie byłoby na tych zabawach poprzestać.

Szczególnie wiosną. Tylko że wiosna wcale nie oznacza, że nie mamy licznych problemów z rozpoczęciem intensywniej czegokolwiek. Zrzucamy futro, co u naszych zwierząt skutkuje ogólnym osłabieniem, a u nas tym, że nie umiemy ubrać się stosownie do pogody (bo pogoda też często zachowuje się niestosownie). Wszelkie przeziębienia oraz spadki formy mamy jak w banku. Do tego brodzimy w błocie, od czego niektórym psują się kopyta. Na sierść i tak dalej dobra jest biotyna. Jeśli mamy zwierzaka – staruszka, to warto przypomnieć sobie o jego tabletkach wzmacniających stawy (zawierają chondroitynę i glukozaminę). Samemu też można łyknąć jakąś witaminę, a co, na młodą włoszczyznę i inne świeżynki jeszcze poczekamy.

Zawsze mam wrażenie, że ten początek roku jest jednak jakimś obciążeniem dla zwierzaków, które są wtedy mimo wszystko trochę rozkojarzone. Zdarza się tak, że tym swoim rozkojarzeniem irytują człowieka, który nawet nie zdaje sobie sprawy, że jego też dopadło wiosenne przesilenie, że pogoda się zmieniła cztery razy w ciągu dnia, kpiąc sobie z tego że człowiek ma PLAN i chciałby go zrealizować i żadne okoliczności przyrody nie powinny mieć tu nic do rzeczy. Otóż niestety mają, więc trudno, trzeba skupić się na obserwowaniu siebie i tego psa, konia czy innego zwierzaka, który nie przemówi do nas ludzkim głosem. Przemówić nie przemówi, ale za to możemy zaobserwować, czy nie czuje się gorzej niż zwykle. Prawie na pewno nie będzie w tak dobrej formie, jak wtedy kiedy na dworze był trzaskający mróz.

To przecież nie musi nas powstrzymywać przed wybraniem się na miły spacer. Taki spacer może stać się pretekstem do odświeżenia najprostszych umiejętności, jak choćby cywilizowanego chodzenia na smyczy lub na uwiązie, albo podnoszenia jakiegoś przedmiotu z ziemi, albo chodzenia tyłem. Niby przypadkiem i zupełnie niechcący. Ja zamierzam poszukać takiej umiejętności, która będzie się udawała najczęściej i sprawi najwięcej radości, a potem pomyślę, co na tym będzie można zbudować.

Można opisywać wiele różnych spojrzeń koni. Różnią się zależnie od nastroju, charakteru, wieku, stanu emocjonalnego. Nauczmy się przyglądać temu, jak koń na nas patrzy. Nauczmy się odczytywać, co mówią nam jego oczy. Wymaga to czasu, ale wiele nam może powiedzieć o koniu.

Wyraz oczu zmienia się, daje odbicie temu co koń czuje: czy odczuwa ból, smutek, zniechęcenie, radość, zabawę, szczęście. Czy nas rozumie, czy może zadanie sprawia mu pewną trudność. Czy jest zakłopotany, szuka jeszcze rozwiązania. Czy może odczuwa radość z wykonywania danego zadania. Czy nas lubi, czy może jesteśmy mu obojętni.

I przede wszystkim oczy mówią nam czy jest zadowolony ze swojego życia czy nie. Widziałam często konie stojące w stajni, tęskno patrzące przez małe okienka, próbujące dostrzec łąki. Pewnie o nich marzące. Konie obojętne na otoczenie, zagłębione myślami gdzieś daleko. Myślami pewnie na pastwisku, z przyjaciółmi. Chcące być tam, a nie tu za kratami, same.

Spójrzmy na półprzymknięte, spokojne, miękkie oczy kiedy koń ucina sobie drzemkę po posiłku. Co to dla nas znaczy? Koń jest zrelaksowany, zadowolony, spokojny. Jest mu dobrze.

Gdy ktoś w takim momencie niespodziewanie podejdzie do niego, jego oczy szeroko się otworzą, błysną iskrą gotowości, zaskoczenia. Głowa podniesie się do góry. Jaka to dla nas informacja? Że jeśli w tym momencie koń zrobi coś co dla nas byłoby „głupie”, dla konia wcale takie nie jest. Wystraszyliśmy go w tym momencie. I ma pełne prawo do gwałtowniejszej reakcji.

Jeśli nie jesteśmy pewni, czy koń robi coś z tzw. “złośliwości”, specjalnie wykorzystuje swoją przewagę nad nami, czy może robi to, bo się wystraszył, źle ocenił sytuację, spójrzmy w jego oczy. Oczy konia wystraszonego są szeroko otwarte, odbija się w nich strach, czasem panika, zaskoczenie. Oczy konia robiącego coś z „premedytacją” mają iskierki zadziorności. Nie są tak szeroko otwarte, są takie jakby chytre.

Najbardziej lubię obserwować jak zmienia się spojrzenie konia, kiedy o coś go proszę, a on początkowo nie rozumie. Najpierw spojrzenie jest tak jakby trochę tępe, przygaszone, napięte. Kiedy koń zaczyna mnie rozumieć, spojrzenie rozświetla się. Staje się jaśniejsze, napięcie schodzi. Na początku pojawia się zdziwienie: „To o to ci chodziło?”. Koń zdaje się pytać – pojawia się mała zmarszczka w kształcie trójkąta ponad okiem. Potem oko robi się duże. Zadowolone, że w końcu zrozumiało.

Natomiast gdy kończę jazdę, czy to komuś prowadzę czy gdy sama jeżdżę, zawsze zwracam uwagę na spojrzenie konia. Jeśli jest miękkie, spokojne, łagodne to znaczy, że jazda się udała. Udało mi się spowodować, żeby koń odebrał ją pozytywnie. Zawsze to jest moim celem. Gdyby oczy konia były smutne, wystraszone czy zdezorientowane znaczyłoby to, że odniosłam porażkę. Jazda miała negatywny wydźwięk dla konia.

Nadal uczę się odczytywać co mówią mi końskie oczy. Tak wiele mówią, że pewnie jeszcze długo będę się nad nimi zastanawiała. Szukam w nich jego emocji, uczuć, czasem nawet intencji. Chcę jak najlepiej je rozumieć.

Warto czasem spojrzeć w oczy konia i zastanowić się co w tym momencie nam mówią.

Forum o szkoleniu będzie się dzieliło na kilka podkategorii. Jedną z nich, pt. Pozytywne Szkolenie Koni poświęcamy wyłącznie koniom, a osobno przeznaczamy miejsce na rozmowy o wszystkich innych zwierzętach, nawet tych najbardziej egzotycznych. Wiele razy okazywało się, że połączenie różnych doświadczeń daje zaskakujące rezultaty i ułatwia spojrzenie na sprawę świeżym okiem. Szukając pomysłu na oduczenie psa ciągnięcia na smyczy, zapytajmy jak rozwiązują ten problem ludzie mający do czynienia z tak dużym i silnym zwierzęciem, jakim jest koń. Zastanawiając się, dlaczego koń nie angażuje się w ćwiczenia i zabawy z człowiekiem tak bardzo, jak pies, poszukajmy rady u tych, którzy po mistrzowsku potrafią obudzić w zwierzęciu prawdziwą pasję.

Mechanika Ruchu Konia jest zagadnieniem tak fascynującym, jak trudnym, a wielu koniarzy wie o niej o wiele za mało. Nawet gdybyśmy wiedzieli o tym już absolutnie wszystko na poziomie ogólnym, wciąż będziemy spotykać na swojej drodze wyjątkowe, indywidualne końskie jednostki, z których każda będzie dla nas większą lub mniejszą tajemnicą. Zapraszamy więc do wspólnego zastanawiania się nad różnicą między kłusem hiszpańskim a kłusem wyciągniętym, nad tym czy piaf jest bardziej podobny do stępa, czy do kłusa… i tak dalej.

Oby nasze nowe forum było nie kończącą się inspiracją zarówno dla Klikerlabu, jak i dla Equimechany, dzięki czemu wszyscy będziemy o ten skrawek internetu mądrzejsi… a może nawet ułatwimy nieco życie tym zwierzakom które muszą nas, ludzi, znosić i nosić!

Forum ma być miejscem spotkań, dlatego ułatwiamy je w jeszcze jeden sposób: powstaje “dział międzynarodowy”, w języku angielskim (pt. Equine Mechanics oraz Animal Minds) oraz hiszpańskim (pt. Discusiónes en Español). Pole do popisu dla wszelkich poliglotów! Do rozmów zapraszamy wszystkich, także tych, którym do mistrzostwa językowego jeszcze trochę brakuje. Szlifujmy umiejętności i poszerzajmy horyzonty :)

• Zobacz też: Forum, instrukcja obsługi

W przypadku koni na pierwszy plan wysuwa się posłuszne wykonywanie zadań przez zwierzaka. Z uporem egzekwujemy posłuszeństwo. Zastanówmy się i odpowiedzmy sobie sami, w jaki sposób to robimy.

Wykorzystując metody awersyjne bardzo łatwo można w koniu zabić jego szacunek w stosunku do nas. Przywiązanie natomiast w ogóle się nie wytworzy. Jeśli widzimy, że jakiś koń jest przywiązany do „swojego” człowieka, to zapewne spotkaliśmy mądrego, świadomego jeźdźca, a koń jest traktowany w naprawdę dobry sposób – taki, który jest zgodny z jego naturą i osobowością. Wiadomo, że definicja przywiązania jaką ma w swoim wyobrażeniu człowiek, znacznie różni się od punktu widzenia konia. Da się zbudować przywiązanie pomiędzy człowiekiem a koniem, ale należy pamiętać, że będzie ono na „końskich” zasadach.

Skupiając się na posłuszeństwie konia powinniśmy zawsze pamiętać o jego szczęściu. Koń ma być grzeczny, ale nie może to być wynikiem „zabicia jego duszy” i zgaszenia jego „końskości”. Ma wykonywać polecenia, ale nie kosztem wywołania u niego wycofania ze świata. Koń ma odpowiadać na polecenia i być przy tym szczęśliwy.

Czemu tak często cieszymy się z naszego sukcesu kiedy koń wykonał dane zadanie, jednak tylko dlatego, że był pod presją bata, szarpania, groźby? Wykonał zadanie, ale spójrzmy w jego oczy. Co tam zobaczymy? Czy frajdę z tego co razem robiliśmy, czy raczej smutek, zgaszenie i niechęć? Jeśli dla nas jazda konna i przebywanie z koniem jest przyjemnością, to czemu nie dbamy o to, żeby koń nas też odbierał jako swoistą rozrywkę? Może czas o to zadbać?

Robi bo musi. Wykonuje polecenia, ale się nie cieszy. Gdzie jest w tym wszystkim pamięć o koniu?

Kto tak naprawdę z nas widział szczęśliwego konia?

Jeśli już na etapie „szczęścia konia” zawaliliśmy, to szacunku u niego nie będziemy mieli. Czy my obdarowujemy szacunkiem kogoś, kto zabiera nam szczęście, wywołuje smutek? Myślę, że nie. Tak samo jest z końmi.

Każdy przymus powoduje wycofanie i stres. Dlatego jeśli egzekwujemy posłuszeństwo, róbmy to w przyjazny dla konia sposób. Spójrzmy z jego perspektywy- jakie działanie uznałby za sprawiedliwe? Bądźmy pozytywni w każdym aspekcie. Dopiero wtedy będziemy mogli oczekiwać, że dalsze nasze oczekiwania zostaną spełnione. Dopiero kiedy osiągniemy szacunek i posłuszeństwo na bazie pozytywnego działania, będziemy mogli liczyć na przyjaźń czy przywiązanie ze strony koni.

Jak wyglądają ludzko – końskie interakcje w Ravenseyrie?

Nasza interakcja z końmi wygląda jak prawdziwa przyjaźń… wspierająca, pielęgnująca, empatyczna – zawsze z dążeniem do pogłębionego zrozumienia i wzajemności.

Czy wasze konie są dzikie?

To co wydaje się prostym pytaniem jest tak naprawdę dość zawiłe, głównie dlatego że są dwie koncepcje które można przyjąć odnośnie dzikich koni. Nasze konie Sorraia i Sorraia Mustang są uważane za potomstwo rdzennego dzikiego konia z południowej Iberii. Ich genotyp i fenotyp są takie, jak u naturalnie występującej fauny, a nie jak u rasy wyhodowanej przez człowieka. Należą do typu dzikiego konia (Equus ferus) w przeciwieństwie do typu konia domowego (Equus caballus). Analogicznie różnią się od tych koni domowych które uciekły z niewoli, powtórnie zdziczały i przetrwały w naturze bez interwencji ludzi… typowe zdziczałe konie mają mieszane pochodzenie z dużym zróżnicowaniem genotypu i fenotypu. Nasze konie są dzikie znaczeniu biologicznym i wciąż takie będą, w większości, nawet gdyby były trzymane w nowoczesnych stajniach (jak to się dzieje z wieloma końmi Sorraia w Portugalii).

Czego ludzie mogą nauczyć się od koni i w jaki sposób?

Z mojego doświadczenia wynika że konie mają znakomitą wrażliwość w wielowarstwowym znaczeniu i posiadają znacznie bardziej holistyczną formę inteligencji życiowej niż my, ludzie. Ludzie zamienili holistyczną inteligencję (którą można by opisać jako poznanie zdobyte za pośrednictwem połączenia wszystkich naszych zmysłów) i działają głównie w obrębie linearnego myślenia, korzystając z kombinacji redukcjonistycznego analitycznego wnioskowania które separuje i mechanizuje wszechświat, inaczej całościowy, czujący i żywy. Poprzez zwykłą obserwację koni* (lub każdego elementu natury) przez dłuższy czas, zaczynamy doceniać ich subtelny sposób doświadczania świata wokół nich i uświadamiamy sobie że my również posiadamy tę holistyczną inteligencję i bardzo byśmy skorzystali na przyuczeniu się do korzystania z takiej holistycznej percepcji.

* Powinnam tu wspomnieć że konie utrzymywane w nienaturalnych warunkach często cierpią na upośledzenie inteligencji i rozwijają anormalne reakcje na otoczenie. By w pełni docenić konie, należy obserwować ich interakcje w obrębie ich własnego gatunku, w naturalnym otoczeniu.

Czego konie powinny zostać nauczone?

W moim odczuciu dla koni ważne jest by wiedziały, że są równorzędnymi istotami, nie niższymi od ludzi ani nie wyższymi niż inne formy życia – poznanie z którym najpewniej się rodzą, ale które jest zduszane przez ludzką interwencję w życie koni. Tak ja do nich podchodzę, z tym rodzajem egalitaryzmu zarówno do starszych koni, jak i młodych. Ważne jest by konie nauczyły się społecznych zachowań między nimi jako końmi i wśród nas, ludzi. Ważne jest by umiały używać swoich umysłów i ciał jak najlepiej.

Niedawno przeczytałam zdanie, że „to oczywiste iż konie powinny być przyzwyczajone do ludzi, ponieważ ich zadaniem jest służyć ludziom”. Czy to dobry punkt widzenia?

Nie jest to ani dobry punkt widzenia ani zły, ponieważ zależy od tego jaki jest człowiek i jakiego rodzaju pracy oczekuje od konia. Osobiście nie sądzę żeby konie istniały po to by służyć ludziom, więc nie jest to przesłanka którą bym się kierowała budując relację z koniem. Dla mnie ważniejsze jest bycie przyzwyczajoną do koni – że uczę się ich zwyczajów i wpasowuję w ich świat – a gdy nasza znajomość pogłębia się, mamy obustronną zgodę na wszystko co robimy.

Jakie znasz metody szkolenia koni i ich cele?

Mój podstawowy trening był w świecie dresażu, najpierw z pragnieniem rywalizacji a później w formie klasycznej sztuki. Cele tych metod to doprowadzenie konia do zebrania przy kompletnym posłuszeństwie wobec jeźdźca i korzystają w tym celu z ograniczających, przymusowych i karzących środków by uzyskać posłuszeństwo zwierzęcia. Nieważne jak umiejętny i delikatny jest nauczyciel, trenowanie w ten sposób to nakazywanie koniowi i nie zachęca do nauki poprzez koncepcję wzajemnego przywództwa – koń nie ma żadnej inicjatywy i musi zawsze być uległą stroną końsko – ludzkiej pary.

Czy stosowałaś te metody i jak to oceniasz?

Tak, trenowałam konie klasycznie i krok po kroku znosiło mnie w kierunku innego rodzaju kontaktu z końmi ponieważ nie miałam przyjemności z walki z oporem konia i ze skłaniania go by mi uległ. Niektóre konie akceptują to do czego ludzie je nakłaniają a innym to uwłacza, tym bardziej jeśli wiąże się z bólem i drażnieniem. To mój koń, Mistral, nakłonił mnie do znalezienia innego sposobu na rozwijanie naszej więzi i trening, z powodu jego nieumiejętności „przyjęcia” pewnych rzeczy. Mistral wolał raczej walczyć i opierać się, niż łagodnie ustępować. Głęboka miłość i podziw jakie mam dla tego konia uświadomiły mi że trening w tradycyjny sposób był uwłaczający dla jego jestestwa i stwarzał rodzaj perwersyjnej przyjaźni – więc ja musiałam nauczyć się jak odnosić się do niego w lepszy sposób, jak prawdziwy przyjaciel a nie jak dominujący osobnik który podporządkowuje sobie kogoś niższego rangą.

Myślisz że konie mają wyobraźnię?

Sądzę że konie, tak jak ludzie, jak wszystkie istoty są uczestnikami mundus imaginalis, poziomu świadomości z nieograniczoną wyobraźnią z którego rzeczywistości zostają powołane do życia poprzez kreatywną ekspresję. Więc, tak! Konie mają wyobraźnię!

Jak postrzegają świat?

Byłabym zarozumiała myśląc że wiem jak konie widzą świat… najwyżej, z obserwacji ich życia w naturalnym otoczeniu wyciągam wskazówki, co je stymuluje i prowokuje ich liczne fascynujące reakcje na świat wokół nich. Dzięki temu, wydaje mi się że konie mają wybitną (może nawet przekraczającą granice umysłu) świadomość siebie, otoczenia i swojego miejsca w świecie. Często będąc z końmi czuję zmianę w moim normalnym sposobie odbierania i doświadczania czasu… w tych chwilach czuję że postrzegam tak jak one – że w tej łagodnej bryzie otaczającej je gdy się pasą wśród dzikich kwiatów (kompletnie świadome a zarazem takie senne), doświadczany jest cały, kompletny świat. Nie sądzę żeby konie tak wiele pragnęły od życia jak ludzie… podejrzewam że nie potrzebują budować ogromnych struktur by poprawiać sobie życie, raczej, jak mistrzowie zen, odczuwają doskonałość chwili. Być może czuję to od nich ponieważ konie w Ravenseyrie mają możliwość zbadania całości swojej końskiej natury, podczas gdy koń zamknięty w wyizolowanym stajennym boksie nie może.

Czy twoje konie mają jakieś specyficzne indywidualne umiejętności?

Od czasu ustanowienia Rezerwatu Mustangów Sorraia przyjęłam dla siebie rolę „obserwatora” i „wsparcia” zamiast trenera (chociaż za każdym razem gdy wchodzimy w interakcję z końmi ma miejsce trening, czy jesteśmy tego świadomi czy nie, co zobowiązuje nas do uważności!). Jako obserwator, mogę powiedzieć że w udomowionym stadzie jak również w prymitywnym stadzie odnotowałam specjalne zdolności u każdego osobnika. Dla zwięzłości (jako że obecnie jest szesnaście koni w Ravenseyrie) wymienię kilka z tych umiejętności, możliwości, predyspozycji, itd. które regularnie dostrzegam. Mamy więc mistrza krupady, niezachwianego wartownika, rzetelnego partnera dla twardych zabaw, wielu adeptów naturalnego zebrania, a wszyscy są w posiadaniu wyjątkowej możliwości rozumienia mnie na poziomie uczuć, gdzie większość naszego treningu teraz ma miejsce.

Czy konie są bardziej niezależne w porównaniu z innymi zwierzętami domowymi?

Tak by się wydawało, sądząc po tym z jaką łatwością zbiegłe konie domowe przystosowały się do życia w stanie dzikim (jak powtórnie zdziczałe mustangi w Ameryce Północnej).

Które zwierzęta potrzebują więcej kontaktu z ludźmi?

Zwierzęta mogą potrzebować tego kontaktu, lub nie… ale wydaje się pewne, że ludzie potrzebują kontaktu ze zwierzętami, czyż nie? Dla tych zwierząt które zabraliśmy z ich naturalnych środowisk i odebraliśmy normalne możliwości spełniania swoich „życiowych celów” – dla nich z pewnością potrzebne jest wiele empatycznego poświęcenia, intelektualnie stymulującej interakcji i pełnego miłości kontaktu fizycznego z ludźmi.

Co ludzie powinni robić by jak najwięcej zyskać w spotkaniach ze zwierzętami?

Zawsze podchodzić do nich mając serce kochającego sługi z pragnieniem by towarzyszyć im w ich samospełnieniu.

Czy konie będą zagrożone jako gatunek, jeśli przestaną służyć ludziom?

To ewidentnie jest możliwe, tak samo jak ludzie ewoluują nie potrzebując więcej jeść mięsa zwierząt, co może sprawić że liczba krów na świecie drastycznie spadnie. Z drugiej strony, jeśli my ewoluujemy jako ludzie, przestając jeść mięso zwierzęce i nie czyniąc ze zwierząt naszych niewolników, jest także prawdopodobne że znajdziemy miejsca w naszych sercach dla zwierząt jako towarzyszy, oddając im więcej przestrzeni w której mogłyby żyć niezależnie od nas.

Lynne Gerard
Ravenseyrie Sorraia Mustang Preserve
Manitoulin Island
Ontario, Canada