Autorką poniższego artykułu jest Josepha Guillaume. Tak pisze o sobie:

„Mój trening jest oparty na biomechanice i instynktach koni, oraz na samodzielnym myśleniu każdego konia i człowieka. Większość ludzi uważa nauki mistrzów jeździeckich za tradycje, które dziś trzeba stosować tak samo, jak kiedyś. Według mnie, nauki te były wtedy nowe i wzbogacały sztukę jeździecką. Dlatego dziś ja z nich korzystam tak, by udoskonalić o nie naszą współczesność. Rezultat nazwałam Naturalną Akademicką Sztuką Jeździecką. Uczę na indywidualnych lekcjach i międzynarodowych szkoleniach w naszej Akademii TAONARA w Belgii.”

Nikt nie wątpi w fakt, że świat koniarzy jest zdominowany przez tradycję. A mówiąc konkretniej… przez tradycję militarną. Jak się to wpasowuje w naszą współczesność? Jakie są efekty, gdy przychodzi nam podtrzymywać tradycję trenując konia?

Ponad dwie ery temu, dokładnie 300 lat przed Chrystusem, pewien człowiek spisał swoje przemyślenia na temat szkolenia koni. Był to generał, który poświęcił się sztuce walki… z końskiego grzbietu. Jego wiedza o dobrostanie i szkoleniu koni wydaje się dziś jeszcze bardziej aktualna, gdyż mamy do dyspozycji naukę która potwierdza to, co generał Ksenofont i wielu mistrzów po nim odkryli metodą prób i błędów.

Dla nich utrzymywanie koni zdrowych na ciele i umyśle było równie ważne, jak dla dzisiejszych żołnierzy pewność, że ich helikopter jest na 200% sprawny przed lotem na terytorium wroga. Choć lubię wierzyć, czytając Ksenofonta czy Antoine de Pluvinel’a (to moi ulubieni), że jest w tym coś więcej niż troska o własne bezpieczeństwo. Widzę w ich pismach miłość i zrozumienie natury konia, który z pewnością nie jest w ich oczach maszyną wojenną, lecz jest żywą istotą która myśli, czuje i ma wyjątkową osobowość.

Dlatego nie dziwi mnie, że dziś wciąż cenimy metody dawnych mistrzów i trenujemy konie mając w pamięci te nauki. Jednak, pracując w ciągu ostatnich 20 lat z bardzo trudnymi końmi i ucząc pary końsko – ludzkie, które nie czyniły postępów w tradycyjnym lub klasycznym treningu, postanowiłam jeszcze raz przyjrzeć się pismom dawnych nauczycieli. Tym razem poszukałam u nich rady w sprawie tych zwierząt, przed którymi nie stoją wyzwania koni wojskowych ani taborowych. Tu znalazłam jedną z najważniejszych lekcji jakich uczą nas ci nauczyciele, tę którą większość z nas łatwo przeoczy. Otóż, ci ludzie szczególnie poszukiwali koni, które mogą stać się końmi wojennymi. Koni, które z łatwością będą nosiły jeźdźca i nie zgłoszą sprzeciwu wobec wędzidła czy ostróg.

Wróćmy do dzisiejszych czasów… jak wybieramy konia? Gdy zadaję to pytanie, odpowiedź najczęściej brzmi: „Bo uważam że jest piękny”, „Podoba mi się jego maść”, „Sam zjawił się na mojej drodze”, „Zakochałam się w nim od momentu, kiedy pierwszy raz go zobaczyłam”. Nie trzeba dodawać, że my zwykle nie wybieramy koni pod względem ich przydatności w bitwie. Dlatego szkolenie typowe dla konia wojennego nie będzie najlepszą metodą dla konia, który nie pasuje do tego profilu.

W takim razie… dlaczego wciąż całe szkolenie konia w ujeżdżeniu oparte jest na technikach służących przygotowaniu konia do bitwy… czy są one oparte na wrodzonych predyspozycjach koni? To prowadzi do kolejnego spostrzeżenia na temat specyfiki tego rodzaju treningu. Mam na myśli narzędzia potrzebne przy takim koniu, które służą nie tyle jego edukacji kierowanej przez ujeżdżaczy, co samej bitwie. Te narzędzia to wędzidła i ostrogi.

Jak wskazują wszyscy dawni ujeżdżacze, kluczowym elementem prawidłowej jazdy i gimnastyki zdrowego konia jest postawa i dosiad jego jeźdźca. Ostrogi i wędzidła powinny być stosowane z najwyższą delikatnością. Jeździec nie powinien na nich w żaden sposób polegać i jest jasno powiedziane, że każde użycie nie będzie obojętne dla dobrostanu i równowagi konia. A więc dlaczego ci dawni mistrzowie używali wędzideł i ostróg i uczyli swoich uczniów korzystania z nich? Odpowiedź jest prosta: jak już wcześniej powiedziałam, służyło to wojnie.

W czasie bitwy wędzidła i ostrogi były potrzebne, bo wtedy zależało od nich cenne życie! To nie był czas na zajmowanie się naturalnymi pomocami i równowagą… jak można sobie wyobrazić. W żadnym wypadku nie była to dobra sytuacja dla konia, chyba się zgodzimy. Ćwiczenia i gimnastyka służyły przygotowaniu konia na to, ponieważ silne i zrównoważone ciało konia (czytaj: zebrane) miało szansę minimalnie ucierpieć w czasie bitwy.

Wracając ciągle do lektury dawnych mistrzów jeździeckich, eksperymentując z klasycznym jeździectwem, jeżdżąc z osprzętem i bez niego, dochodzę do wniosku że wędzidło i ostrogi nie służą ujeżdżeniu, przysługują się wyłącznie walce na polu bitwy. Co więcej, jako że tak trudno nauczyć się ich używać, a raczej nauczyć się ich nie używać, by nie przeszkadzać koniowi, dlaczego nie pozostawimy ich na zawsze w siodlarni? Mistrzowie młotkują nam na okrągło: zdrowe, czyli prawdziwe ujeżdżenie bierze się z dosiadu jeźdźca, jego inteligentnej wrażliwości, postawy, równowagi i umiejętności nie przeszkadzania koniowi! Całkowicie się w tym z nimi zgadzam, ponieważ doświadczyłam tej prawdy wiele razy na własnej skórze.

Czym właściwie jest ta gimnastyka lub ten trening, który pozwala koniom zachować zdrowie gdy wypełniają obowiązki wierzchowców? Tak naprawdę to nic ponad zbiór ćwiczeń które pomagają mu odzyskać równowagę, wyprostowanie, siłę i giętkość potrzebne do zebrania. Zebrania będącego ilustracją zdania: oto mamy konia który może nieść swego jeźdźca bez żadnego problemu i poradzi sobie również na bitwie, jeśli trzeba (nigdy nie wiadomo…). Ćwiczenia i pomoce są oparte na naturalnych predyspozycjach i instynktach koni. Wszystko polega na prawach natury. Bierze się ze studiowania konia będącego na zupełnej swobodzie, a równolegle poznawania efektów pracy z ziemi i wpływu ciała człowieka dosiadającego konia w różnych chodach i ustawieniach. Najłatwiej będzie sobie to wyobrazić na przykładzie marynarza na morzu. Nie może on walczyć ani z morzem, ani z wiatrem. Musi zwyczajnie nauczyć się wpływać swoim działaniem na otoczenie, by najlepszym sposobem osiągnąć cel: „utrzymać się na pokładzie i dopłynąć do celu najszybciej jak się da”. Nie inaczej jest z końmi, ponieważ siły natury są obecne na ujeżdżalni w równym stopniu, co na morzu.

Skoro jeździectwo to ni mniej ni więcej, tylko poznawanie praw natury i biomechaniki konia, a wędzidła i ostrogi mogą być utrapieniem dla większości koni i jeźdźców… to dlaczego wciąż podtrzymujemy tradycje wojskowe, mimo że już dawno nie używamy naszych koni na wojnie, ani nie wybieramy ich pod tym kątem? Odpowiedzią jest sama militarna tradycja. W jej założeniu indwidualność i samodzielne myślenie nie są czymś wartościowym ani wspieranym.

Wracając do dzisiejszych czasów, z naszymi indywidualnymi stylami życia i wyjątkowymi końskimi osobowościami, będącymi sercem naszego wolnego czasu i wypoczynku… trzeba zastanowić się ponownie, czy wojskowe tradycje w sportach jeździeckich mają jakąś wartość. Doszłam do wniosku, że tak nie jest. Indywidualizm, niekonwencjonalne myślenie i największe zalety których należy szukać u dobrych jeźdźców; dosiad, równowaga, postawa i inteligentna wrażliwość, oto co dzisiaj się liczy. A jeśli zakończę słowami, że wielu mistrzów jeździeckich zaprezentowało elementy Wyższej Szkoły Jazdy bez żadnego osprzętu na dowód, że jest on przeszkodą jeśli używa się go nieustannie, o co jeszcze można się spierać?

Możesz teraz pomyśleć: wszystko pięknie, Josepha, ale jak do licha mam trenować mojego konia bez sprzętu? Tu znów muszę skierować cię do dawnych mistrzów, bo nawet jeśli nie walczymy w bitwach na końskim grzbiecie i dzięki temu nie potrzebujemy szukać sposobów na komunikację pomimo wędzidła, to recepta na zdrowego wierzchowca wciąż jest w ich pismach. My dziś po prostu możemy przyspieszyć ten proces, bo my i nasze konie nie musimy zmagać się z błędami które tak łatwo popełnić używając wędzidła. Możemy przejść dalej, do ćwiczeń które pomagają naszym koniom. Ćwiczenia te wykonujemy zarówno z ziemi, jak i w siodle. Podstawowa gimnastyka to koła, serpentyny, zakręty i chody boczne. Ale one dają pozytywny efekt tylko wtedy, gdy wykonane są poprawnie. Tu właśnie pozbycie się osprzętu, a konkretnie wodzy, pomoże ci wykonać poprawne skręty. Nie żartuję, to prawda.

Pomyśl, jak wielu jeźdźców widzisz, próbujących wyjechać woltę ciągnąc za wewnętrzną wodzę? A jak wiele z tych koni rzeczywiście wykonuje ją prawidłowo, to znaczy, nie obciążając wewnętrznej łopatki? „Sztuczka” polega na użyciu dosiadu i nóg, a nie na kombinowaniu przy końskiej głowie. Nie mając w ręku wodzy znajdziesz sposób na to, jak wyjechać koło kierując się wyczuciem i, o dziwo, zobaczysz że koń będzie wykonywał doskonałe wolty, mając konieczną do tego swobodę!

„My training is based on the biomechanics and instinct of the horse in general and every individual horse and human intellect. Most people value the Old Masters teachings as tradition that needs to be copied exactly today as it was executed then. My view of the matter is that every Master brought something new to the Equestrian Art, befitting their time. I therefore use their teachings, adjusting and adding new to the now of our Time. The result is what I named Natural Academic Riding Art. I teach individual lessons and international clinics at our Academy TAONARA in Belgium.”

No one will argue about the fact that the horse world is dominated by traditions. But these are not just any traditions… the horse world is dominated by military traditions to be more precise. So how does that fit in to the nowadays horse world? And what really is the bottom line when it comes to actually training and keeping up traditions?

Over two eras ago, 300 B.C in fact, a man wrote down his thoughts about how to train horses. A General no less, devoted to the art of war… from horse back. His insides in horse welfare and training seem even more current today as we have science at our disposal to find out all those things this general by the name of Xenophon and many Masters after him already found out by trial and error.

It was just as valuable to them to keep their horses healthy from mind and body as it is now for soldiers to make sure their helicopter is 200% in order before they take flight over an hostile area. Though I like to believe, reading Xenophon’s or Antoine De Pluvinel’s teachings to name my personal two favourites, that there was more to it then self preservation during war time. For I read love and understanding for the being horse, that is certainly not viewed as a machine of war, but as a being with thoughts, emotions and unique character.

It comes as no surprise to me that we today, cherish the old master’s way still and train with their teachings at heart. However, having worked with very difficult horses the past 20 years and teaching all those combinations that somehow have not found any positive improvement within traditional or classical training the past 4 years I had to take the old masters to hand again. This time I asked their guidance in the light of horses that were not up to the task of being warhorse or steed. For that is one of the first important lessons the Masters teach us, but just that one, most of us seem to overlook. The Masters specifically searched out horses that had a natural ability to become war horse. Horses who would carry their rider’s with ease and had no objection to the bit, spurs etc.

Back to our time and age… how do we select a horse? When I ask around the answer mostly is: ‘Because I think he is beautiful’, ‘I like his colour’, ‘He sort of came on my path’ or ‘I fell in love with him the moment I saw him and it clicked’. Needless to say that we, in general do not select horses for their ability for being a steed or war horse. Thus the war horse training would not be the best training for a horse that does not fit the profile.

So… why are we then still all training our horse in dressage based on the techniques for preparing a war horse… based purely on the profile of a natural born war horse talent? Which brings me to an other huge (apparently) issue concerning the war horse training. I am applying towards the tools needed for a war horse, not even so much his education as the master’s point out, but for the most part for the act of war itself. The tools of course meaning Bits & Spurs.

As all the Master’s point out, the key ingredient for true riding and for gymnasting a healthy horse is the posture and seat of the rider. Bits ands spurs should be dealt with in the utmost delicacy. The rider should not depend on them in any way and it is made clear that any tool will effect the well-being and balance of the horse. So why did the old masters use the bit and spurs and teach their pupils to ride with them? The answer is simple: as I said before, purely for the act of war itself.

During the battle, bits and spurs were needed, as now, dear life depended upon it! This is not a time to occupy one self with seat aids and balance… as one may imagine. Not in any way a healthy situation for the horse as we might all agree. But that is precisely where the dressage training was for to begin with. The exercises, the gymnastisation in short was all to prepare the horse for this, and because of the fit and balanced body (read: collected body) the horse will have minor defect from the act of war.

After studying the master’s over and over, and experimenting with classical dressage with and without tack I come to the conclusion that the bit and spurs have not much to do with dressage but everything with war and military. Even more so, as the bit and spurs are ever so difficult to learn to work with, or better learn not to work with them, in order not to disturb or discomfort the horse, why not let them stay in the tack room all together? For the masters hammer on it over and over: Healthy and thus true dressage comes from the rider’s seat, his intelligent sensitiveness, his posture, balance and his ability NOT to disturb his horse! And I totally agree with the masters on that as I have experienced the truth in that over and over.
But what actually is the gymnastisation or that training that keeps horses healthy in their task as ridden animals? That is actually nothing more than a range of exercises which help the horse regain balance, straightness, strength and flexibility needed for (you guessed it) collection. And collection being the crown on the work saying: ‘here we have a horse that can carry his rider without any problem’ and could also withstand a field battle if needed. (one never knows…). The exercises and aids are based on the natural ability and instinct of the horse. It’s all about nature’s laws. And it comes from studying the horse in all freedom, and next to that studying the effect of ground training and the effect of the human body on top of the horse in various movements and position. The best way to think about this, is the think about a sailor at sea. He can not fight the sea nor the wind. He has to simply learn every outcome of his actions regarding to his surroundings at heart in order to have the best possible outcome ‘stay afloat, and get where you want to be as fast as you can’. With horses it is no different, for the forces of nature are present as much in a riding arena as they are at sea.

So, if riding is nothing more or less then getting to know the laws of nature and the horse’s biomechanics, and bits and spurs can be of a nuisance for a lot of horses and riders.. why then do we keep these military traditions as we are clearly not using our horses for War anymore, nor do we select them for that purpose. The answer is in the military tradition itself. For in the military being individual or thinking for your own is not something that is enhanced nor valuable.

Returning back to nowadays, with our individual lifestyles and individual horses which are the very core of our free time and leisure…one has to wonder if the military traditions in horse sports are valuable. I have come to the conclusion that this is not the case. Individuality, thinking out of the box, and the master’s first and foremost qualities to look for in a rider; seat, balance, posture and intelligent sensitivity, are what counts today. And when I conclude with this: A lot of masters showed the high School exercises without any tack as proof of tack being in the way when using it constantly, what more is there to argue about?

You may now think; ‘this is all fine, Josepha, but how on earth am I going to train my horse without tack?’ Then again, I must direct you to the old masters for even though we do not fight war on horse back and therefore do not need to find our way around the bit, the answer for a healthy horse underneath his rider are still there. We just are able to speed up the process now, as our horses and we do not have to struggle with the easy mistakes all of us make with a bit. We can simply move on to the exercises that help our horses. And we can do them from the ground or in the saddle. The basic gymnastisation revolves around the circles, serpentines, corners and lateral movement. But, they only produce a positive effect to the horse when done correctly. And in this respect, leaving the tack away or more precise the use of reins can help you to make correct turns. No I am not joking, it is the truth.

Now, how many riders do you see trying to ride a circle, pulling on the inside rein? And how many of those horses actually ever produce a correct circle, meaning, without the weight on their inside shoulder? The ‘trick’ is the seat and leg aids, and not to disturb the horse’s head. With the no reins to your disposal, you’ll find a way of riding a circle on ‘feel’ and surprisingly, you’ll see that your horse will produce excellent correct circles as now he has the freedom to make them!

O koniach:

• Forum Art of Natural Dressage, w języku angielskim, skoncentrowane jest na pozytywnym szkoleniu w kierunku klasycznego jeździectwa. Zakres zainteresowań jest bardzo szeroki, a życzliwość i kultura forumowiczów naprawdę wyjątkowe.
• Lista dyskusyjna The Click That Teaches to miejsce, gdzie często udziela się Alexandra Kurland, autorka książek i filmów pod tym samym tytułem. Wśród dyskutantów można znaleźć głównie uczestników jej seminariów, a ona sama bardzo dokładnie opisuje spotkane tam “przypadki”.

O psach:

• Chyba nie ma wątpliwości, czego dotyczy Forum o pozytywnym szkoleniu psów. Jest bardzo popularne i również życzliwe, więc nie tylko należy tam zadawać wszelkie pytania, ale też bardzo szybko można doczekać się wielu odpowiedzi. Forumowicze dużo też piszą o własnych doświadczeniach z psami i zapraszają na różne wydarzenia, szkolenia, obozy.
• ClickTeach to lista mailingowa na której porusza się nieco ogólniejsze tematy, niż tylko psy. Głównym tego powodem jest Bob Bailey, który aktywnie uczestniczy w życiu tej grupy i chętnie dzieli się swoimi doświadczeniami. Poszerza horyzonty i pozwala lepiej poznać ważnego naukowca.