Są też takie metody, które behawioryzm odrzucają, jako coś, co za bardzo upraszcza sferę emocji i wewnętrznych przeżyć. One opierają się bardziej na badaniu zachowań zwierząt w ich naturalnym środowisku, interakcji w stadzie, trybu życia; a następnie tą wiedzę przenoszą na metody komunikacji z człowiekiem. Bardzo wiele takich metod można znaleźć i czasem powodują nieporozumienia, jeśli nie są wystarczająco uzasadnione. Myślę jednak że najlepiej oceniać je “zdroworozsądkowo”… zawsze obserwować reakcje zwierzęcia, które przecież jest w tym wszystkim najważniejsze. Czasem jakieś podejście może pomóc osiągnąć szybki efekt, ale niekoniecznie lepszy.

Ja na razie staram się zrozumieć i stosować metodę klikerową, chociaż zdaję sobie sprawę, że dopasowuję ją do siebie. To, co mi działa, nie zawsze musi odpowiadać komuś innemu, dlatego warto poszukać takiej metody, która przekonuje nas swoją argumentacją i, przede wszystkim, efektami. Najlepszą rekomendacją jest szczęśliwe, zaangażowane i zrelaksowane zwierzę. Dlatego tym razem nie szukam, a zachęcam do szukania :)

Ale dlaczego kury? Nie jest to jedyny gatunek zwierząt, przy pomocy którego tworzono powyższe teorie, czy też na którym przeprowadzano pierwsze eksperymenty. Wśród pierwszych zwierząt były między innymi delfiny, które uczono, że po usłyszeniu gwizdka dostają rybę. Takie “zdalne sterowanie” było znacznie praktyczniejsze w basenie, jeśli człowiek chciał delfina czegoś nauczyć.

Kury stały się popularniejsze nie tylko dlatego, że nie potrzeba im basenów ani delfinariów. Przede wszystkim, kury są bardzo szybkie – a refleks jest niezwykle ważny w tej metodzie. O ile warto go ćwiczyć także bez żywych zwierząt, o tyle kura bardzo szybko zweryfikuje nasze zdolności własnymi postępami w nauce. To pomaga uświadomić sobie, że nasz czas reakcji jest decydujący w procesie szkolenia. Do tego, jak twierdzi Bob Bailey, kurczak oferuje więcej zachowań i częściej je powtarza, w porównaniu z innymi zwierzętami. Raczej nie wyszkolimy go szybciej, niż wyszkolilibyśmy inne zwierzę. Ale sami szybciej zrozumiemy, na czym tego rodzaju szkolenie polega.

Co to znaczy? Budowanie podstawowego związku “klik = nagroda” zostało ochrzczone terminem “włączanie klikera” i weszło do slangu jakim posługują się zwolennicy tej metody. Jest to podstawowe
skojarzenie, na którym opiera się całe przyszłe szkolenie. Naszym bodźcem bezwarunkowym jest nagroda, czyli najczęściej jedzenie. Za tym wyborem przemawia fakt, że prawie dla każdego zwierzęcia jedzenie jest nagrodą, czyli przyjemnością, zresztą tak samo jak dla nas.

Do tej pory nie mający żadnego znaczenia dźwięk, jeśli w odpowiedni sposób zostanie skojarzony z jedzeniem, może w przyszłości nie tylko zapowiadać szybkie nadejście “obiecanej” w ten sposób nagrody. Przeważnie sam dźwięk już wywołuje tę pozytywną reakcję, dzięki czemu wykonywane w tym momencie zadanie jest łatwo zapamiętywane i kojarzone z przyjemnością.

• pozytywne wzmocnienie (ang. positive reinforcement, R+), czyli wszystko, co zwiększa prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia danego zachowania.
• Negatywne wzmocnienie (ang. negative reinforcement, R-) to nagroda polegająca na zaprzestaniu stosowania bodźca awersyjnego.
• Pozytywna kara (ang. positive punishment, P+) to dodanie bodźca który zmniejsza prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia danego zachowania.
• Negatywna kara (ang. negative punishment, P-) to wygaszenie danego zachowania poprzez odebranie pozytywnego wzmocnienia (czyli odebranie zwierzęciu tego, czego akurat chce).

Niektórzy dodają do tej listy jeszcze jeden czynnik, nazwany wygaszeniem (ang. extinction), czyli brak jakiejkolwiek reakcji na dane zachowanie; brak zarówno nagrody, jak i kary. Pierwsze skojarzenie, jakie przywołuje powyższa terminologia, to słynny “pies Pawłowa”. Ten eksperyment dotyczył warunkowania klasycznego, w którym wzmocnienie jest identyczne z bodźcem. Bardziej złożone jest warunkowanie instrumentalne, gdzie wzmocnienie poprzedzone jest bodźcem warunkowym.

Skinner, jako twórca behawioryzmu, rozwijał teorię warunkowania instrumentalnego. Jego badania doprowadziły do dyskusji nad naturą takich nauk, jak psychologia. Behawioryzm miał duży wpływ na to, jak dziś definiowane są teorie uczenia się. Przeważnie stanowi dla nich istotną podstawę naukową.