Możemy na przykład zamknąć się z psem w pokoju i wyłączyć wszelkie hałasy, pochować wszelkie rozpraszacze, a dopiero potem zacząć pracę. Kiedy nasz znajomy York był mały, tak właśnie robiłam: siadał na wysokim tapczanie i nie było nic, co mogłoby odwrócić jego uwagę od “tematu lekcji”. Wprawdzie moje skandaliczne wtedy umiejętności i tak sprawiały, że biedny zwierzak frustrował się klikaniem i szukał sobie lepszego zajęcia. No ale, teraz już robi swoją (prawie jedyną) sztuczkę w każdych warunkach, co znaczy, że turla się nawet na środku kałuży, w czasie burzy… hm.

Nie inaczej jest z końmi. Jeśli chcemy, żeby koń się skupił, to porzuciwszy wiarę w teorię dominacji, musimy zapewnić mu dobre warunki do nauki, to znaczy, między innymi, pozbawione rozproszeń. Jeśli nie mamy innego wyjścia, to możemy w tym celu skorzystać także z kantara i jakiegoś uwiązu, czy też innego sprzętu do pracy z ziemi, dzięki któremu zwierzę nie może się zupełnie oddalić. W końcu do czego służy psia smycz i obroża? Ale warto oprócz tego rozejrzeć się za takim rozwiązaniem, które pozwoli na zachowanie pewnej swobody.

Koniarzom powinny przypomnieć się tak zwane “ćwiczenia marchewkowe”, polegające na tym, że pokazują koniowi marchewkę, za którą koń wodzi nosem i na przykład gimnastykuje się dzięki temu. Różnica polega na tym, że przy marchewkowych ćwiczeniach koń nie musi myśleć. Widzi marchewkę i wyciąga się do niej – oto cała fatyga. To może wystarczyć, żeby konia trochę porozciągać, ale niczego mądrego go nie nauczy. Lepiej więc zadać sobie trochę trudu (bo jest to trochę trudniejsze) i poćwiczyć targetowanie.

Psim odpowiednikiem “ćwiczeń marchewkowych” będzie uczenie siad za pomocą kiełbaski. Polega na tym, że człowiek trzyma nad głową psa coś dobrego i czeka, aż pies usiądzie, a wtedy daje nagrodę. To na pewno lepsze niż usadzanie psa siłą, ale również nie jest to targetowanie. Zatem na koniec dobry przykład: Kuc islandzki Cha Cha.

Trudniej jest sprawić, by koń dłużej utrzymał tą pozycję, zamiast, na przykład, rzucać głową w górę i w dół. Jest to kwestia znalezienia odpowiedniego momentu i zastosowania odpowiednich kryteriów… czyli kwestia wprawy. Opuszczanie głowy jest dla konia rozluźniające z różnych powodów. Po pierwsze, z przyczyn anatomicznych: w tej pozycji koniom najłatwiej oddychać, a do tego rozciągają długie mięśnie szyi i grzbietu, rozluźniając inne. Jest to też pozycja w której koń się pasie, a czyni to zwykle będąc rozluźnionym, wtedy kiedy czuje się bezpiecznie.

Wprawdzie te wszystkie powiązania nie oznaczają, że koń automatycznie będzie się rozluźniał przyjmując taką pozycję, ale na pewno będzie na dobrej drodze ku temu. Na wspomnianym wyżej filmie zastosowany jest nie tylko kliker, bo widzimy także kantar sznurkowy, liny i bat, kojarzące się z metodami awersyjnymi. Tak jest często w szkoleniu koni. Myślę że najlepiej jest stosować takie sprzęty jako odpowiednik obroży i smyczy u psa. To znaczy, nie robiąc z nich narzędzi do nagradzania i karania, tylko tworząc za ich pomocą ramy, ograniczające swobodę konia dla jego bezpieczeństwa.

Recepta na zabawę, nawet z koniem, jest stosunkowo prosta w porównaniu z receptą na to jak sprawić, żeby owa zabawa była bezpieczna. Nawet pies potrafi czasami chwycić zębami czy warknąć na człowieka, przeważnie dlatego, że człowiek nie zauważył, kiedy przekroczył granice “psiej przyzwoitości”. Dlatego zanim zaczniemy bawić się ze zwierzęciem (a zwłaszcza zanim pozwolimy na to dzieciom), warto zastanowić się, “co by było gdyby”.

Można ustalić warunek na przykład taki, że jeśli koń urządza rodeo, to w odpowiedniej odległości. Tak samo jak z psem, który nie powinien na nas skakać, jeśli trzymamy w ręce patyk i pies wie, że mamy zamiar go rzucić. Na bardziej zaawansowanym etapie zwierzęta uczą się samokontroli, czyli obniżenia poziomu emocji na jakiś sygnał. Często bodźcem do rozluźnienia i uspokojenia jest coś, co zwierzę zwykle i tak robi w takim stanie. Dla psa będzie to na przykład pozycja leżąca, a dla konia – obniżenie głowy. Dlatego warto od tego zacząć, żeby mieć nie tylko “włącznik”, ale i “wyłącznik” zabawy.

Pisałam już w dziale ludzie o fantastycznym szczeniaku labradora, takim małym, a takim mądrym… warto zauważyć też świetne podejście jego nauczyciela, który zareagował śmiechem na to, że szczeniak pomylił się co do komendy. Klikać wtedy nie należy, ale roześmiać się naprawdę warto.

Pionierem szkolenia kurczaków jest Bob Bailey, więc oto perełka: kurczak pokonujący tor agility, czego nauczony został pod okiem samego Boba, na obozie szkoleniowym w Arkansas. Należy wspomnieć, że ten naukowiec bardzo chętnie i pracowicie dzielił się swoją wiedzą w internecie przez wiele lat.

Film ze szkolenia kurczaka zapewnia też niezawodne Rancho Stokrotka, gdzie można zapisać się na warsztaty i osobiście przekonać się, jak to jest. Co więcej, organizowane są tych szkoleń coraz trudniejsze poziomy, więc można też pokonywać kolejne stopnie wtajemniczenia w kurzą mentalność.

Mnóstwo filmów na temat szkolenia koni jest w dziale Videos strony Painting Horse, do której jeszcze nie raz będziemy tu wracać. Myślę że osoby takie jak te wyznaczają standardy w zakresie tego rodzaju szkolenia koni, więc warto najpierw przyswoić sobie te filmy, przyjrzeć się zachowaniom zarówno zwierząt, jak i ludzi, a następnie dalej podróżować w internecie, tym razem już patrząc bardziej krytycznym okiem. No i własne sesje szkoleniowe warto nagrywać, także po to, żeby zobaczyć je później po latach… lub nie móc ich dzisiaj znaleźć.

Chyba mało która awersyjność bywa tak dobrze uzasadniona, jak w przypadku koni. Bo duży, bo silny, a co zrobisz, jak ci “wejdzie na głowę”? Z drugiej strony, każdy szanujący się Trener (czy inny instruktor) trzyma w kieszeni kostkę cukru, którą to nagrodę przeważnie łączy z poklepaniem, pogłaskaniem, końcem jazdy.

Będziemy tu dużo pisać o koniach, już teraz można znaleźć wiele informacji na stronie Ludzie. Strona ta powstała głównie dlatego, że właśnie dla koniarzy, chcących szkolić konie za pomocą nagród, powinno być więcej informacji w języku polskim. Chyba są na tym etapie, na którym polscy miłośnicy pozytywnego szkolenia psów byli kilka lat temu.

Ich społeczność rozwinęła się na tyle, że dziś najlepszym pomysłem wydaje się być połączenie wszystkich w jednym miejscu. Przecież na wiele sposobów możemy wymieniać doświadczenia. Psie sporty upodobniły się do końskich. Właściciele koni coraz częściej szukają zajęcia poza sportem, by wzmacniać więź z koniem i nauczyć się z nim bawić.

Ten tekst, jako pierwszy, jest tylko wprowadzeniem, ale jest wiele tematów do zbadania… a będzie coraz więcej nowych przygód, początków i sukcesów do opisania. Miejmy nadzieję!