Niestety, posiadanie trawnika za drzwiami wcale nie oznacza, że od tej pory pies jest samowystarczalny w kwestii zapewnienia sobie rozrywki. Tym bardziej, że nawet gdyby tak było, to pierwszą rozrywką byłoby pewnie demolowanie ogrodu. W innym wypadku, zależnie od temperamentu, pies wybrałby nicnierobienie w nieskończoność.

Psa trzeba zabierać na spacer, bo przestrzeń zwyczajnego ogródka jest dla niego zdecydowanie za mała i zbyt mało atrakcyjna, żeby miał ciekawe życie. Znudzony pies to nic dobrego, bo jeśli będzie pozostawiony sam sobie, to może także zapomnieć, czego został nauczony, na przykład chodzenia na smyczy i podstawowych poleceń, albo nabierze nieufności do obcych ludzi i zwierząt. Szczególnym okrucieństwem jest trzymanie psa przykutego do budy, na łańcuchu, co jest jeszcze większym ograniczeniem jego przestrzeni. Jest to tak samo niedobre, jak trzymanie konia cały dzień w boksie, w którym nie może zapewnić sobie odpowiedniej dawki ruchu i innych rozrywek.

Dobrą stroną posiadania ogrodu jest to, że można psa wypuścić na krótko, żeby załatwił swoje potrzeby fizjologiczne (o ile chcemy, żeby ogród służył mu za toaletę), a na spacerze skupić się wyłącznie na… spacerowaniu. Albo szkoleniu, poznawaniu nowych sytuacji, ćwiczeniu się w jakichś psich sportach. Dzięki temu ogród na tym nie ucierpi, ponieważ nie będzie w nim tak wielu zniszczeń, zgodnie z powiedzeniem “dobry pies, to zmęczony pies”…

Za to ogród może być dobrym miejscem na naukę “nowych sztuczek”, czyli takich zachowań, które nie są jeszcze dobrze utrwalone. Jeśli jest to zaciszne miejsce, to będzie w nim mniej rozproszeń, niż na terenie poza ogrodem, ale skupienie będzie trudniejsze niż podczas ćwiczeń w domu. Tak więc ogród może służyć za etap pośredni między nauką nowych elementów w domu i na dworze.

Niedawno czytałam książkę Stanleya Corena, pod tytułem “Tajemnice psiego umysłu”. Opisuje on wiele różnych badań, między innymi pewien eksperyment na szczurach. Grupę szczurów w zaawansowanym wieku, żyjących do tej pory w skrajnie nudnych i monotonnych warunkach, nagle wpuszczono do szczurzego “wesołego miasteczka” – ze wszystkimi możliwymi atrakcjami, z innymi szczurami, zabawkami, różnymi smakołykami i tak dalej. Początkowo szczury były przestraszone i zdezorientowane, ale szybko przyzwyczaiły się i pozbyły dotychczasowej apatii, która towarzyszyła im przez całe nudne życie. Nie tylko stały się szczurami weselszymi, w ich mózgach wytworzyło się bardzo wiele nowych połączeń!

To doświadczenie dowodzi, że monotonia i ograniczona przestrzeń wpływa wyniszczająco na psychikę zwierzęcia, ale też nigdy nie jest za późno, by przywrócić mu radość a nawet nieco “zreperować” jego mózg, zniszczony wieloletnią apatią. Dobrze by było, gdyby ogród w którym pies pozostaje przez dłuższy czas miał coś z takiego psiego “wesołego miasteczka”!

Pojęcie to sformułowano na podstawie rezultatów badań, w których zwierzętom aplikowano nieprzyjemne bodźce (np. porażenie prądem). Jeśli zwierzęta nie znały sposobu, jak uniknąć takiego bodźca, albo nie były w stanie go znaleźć, to po pewnym czasie zupełnie się poddawały i przestawały podejmować jakiekolwiek próby. Wtedy, nawet jeśli możliwość uniknęcia była bardzo łatwo dostępna, zwierzę z niej nie korzystało.

Dziś pojęcie wyuczonej bezradności jest używane nie tylko w odniesieniu do zwierząt. Może wystąpić także u ludzi, w jakimś obszarze życia. Wtedy człowiek nabiera przekonania, że nie jest w stanie poprawić swojej sytuacji. Poddaje się zupełnie okolicznościom, w jakich się znajduje i w końcu staje się zupełnie bierny, nie próbując niczego zmieniać. Warto zauważyć, że nie każdy człowiek i nie każde zwierzę zachowa się w ten sposób. Czasem będą walczyć do końca, nawet nie widząc możliwości zmiany. Możliwe, że stąd biorą się skrajnie agresywne zwierzęta: nie poddały się bezradności.

U zwierząt domowych wyuczona bezradność może pojawić się wtedy, kiedy są nieustannie źle traktowane, ale nie potrafią uniknąć tej sytuacji. Jeśli mamy do czynienia, na przykład, z psem u którego rozpoznajemy ten syndrom, będzie bardzo trudno nauczyć go, że może za coś otrzymać nagrodę. Trzeba z nim wtedy pracować małymi kroczkami, budząc na nowo zainteresowanie interakcją z otoczeniem.

Wyuczona bezradność zdarza się także u koni. Jest efektem nieumiejętnego stosowania bodźców awersyjnych, takich jak wędzidło. Ale nie tylko; może wystąpić na przykład u koni rekreacyjnych czy służących w hipoterapii, jeśli ich reakcje są ignorowane przez ludzi, a jedynym wymogiem jest absolutne posłuszeństwo. Skrajnym przypadkiem prowadzącym do wyuczonej bezradności u konia jest rollkur, zilustrowany poniżej.

W takim ustawieniu (z głową maksymalnie przyciągniętą do piersi) pole widzenia konia obejmuje tylko mały obszar pod jego głową. Nie jest w stanie kontrolować kierunku, w którym się porusza, ani reagować na otoczenie. Oprócz tego odczuwa ciągły ból, z powodu nienaturalnego ustawienia głowy. Nie jest w stanie tego bólu się pozbyć, więc całkowicie się poddaje swojej sytuacji – a co za tym idzie, również woli jeźdźca. O biomechanice rollkuru przeczytacie na Equimechanie: Rollkur, czyli zmuszanie konia do tańca.

Niestety, wielu ludziom to odpowiada. Uległość, bezwzględne poddanie się i posłuszeństwo jest wygodne dla tych, którzy od konia nie oczekują niczego więcej. Dzieje się to kosztem wyniszczenia psychiki zwierzęcia (podobnie jak u człowieka z tym syndromem). Dlatego zauważajmy zwierzęta, które z powodu niewłaściwego traktowania stały się apatyczne i zrezygnowane, a u tych, które są pod naszą opieką pielęgnujmy pomysłowość i samodzielność. Czasem warto nawet zaakceptować ich sprzeciw!

Clasical and Operant Conditioning – to strona autorstwa Stacy Braslau – Schneck, zawierająca kilka tekstów wyjaśniających po kolei istotę pozytywnego szkolenia i jego praktyczne zastosowania. Jest dedykowana tym, którzy chcieliby nauczyć się stosować te metody w praktyce, poznając ich założenia. Autorka dedykuje ją szczególnie osobom które zna z list dyskusyjnych na ten temat.

Animal Cognition and Learning – to strona na temat kursu prowadzonego przez doktora Roberta Cooka, który jest znany koniarzom między innymi jako ten, który wymyślił nowy rodzaj ogłowia bezwędzidłowego. Tu znajdziecie materiały do zajęć na temat zdolności poznawczych zwierząt i ich procesów uczenia się. Zajęcia prowadzone są na wydziale psychologii Tufts University.

Animal Cognition Network – to strona której celem jest pomoc w dotarciu do najnowszej literatury naukowej na temat świadomości zwierząt. Zawiera linki do najbardziej aktualnych artykułów, a jej archiwum jest często uaktualnianie. Stronę prowadzi Ipek Kulahci, który prosi o informowanie go, jeśli przeoczy jakiś nowy artykuł :)